Үнэндээ монголчуудын яг хэдэн хувь нь нинжа, хэдэн хувь нь бичил уурхайчин юм бэ гэж асуувал баталгаа тоо хэлэх хүн одоогоор байхгүй. Зарим хүмүүс эдгээр иргэдийн тоон судалгааг аль болох өндөр гаргахыг тэмүүлсээр байна.Үнэхээр хууль бусаар бичил уурхай нэрийн дор ашиг олоод гаршсан иргэд,  аж ахуйн нэгжүүд байна. Дөнгөж үлгэн салган яваа амь амьдарлаа залгуулж яваа  иргэд ч мөн цөөнгүй бий.

Бичил уурхай хэмээх энэ эмзэг талбараас зарим нь баяжиж бялуурахын тулд нэг нэгнийхээ хөдөлмөрийг мөлжиж хөдөлмөрийн үнэлэмжийг үнэгүйдүүлж байхад нөгөө хэсэг нь үүнээс өөр ажил олдохгүй аргагүйн эрхэнд сохор зоосны төлөө явж байна. Гэхдээ хэн ч бичил уурхай эрхэл гэж хэлээгүй харин энэ ажлыг дэмжихгүй байгаа төрийн засгийн зөв ч юм шиг.

Миний хувьд  5-н жил бичил уурхайгаар үндсэн ордны алт олборлосон, нэг удаа айдас түгшүүргүйгээр ажлын байр болох нүхрүү орж байсан удаагүй, хаанаас юу унаад дарчих юм бол гэдэг айдас хүйдэс мөнхөд дагаж явдаг байсан.

Ийм хэцүү ажлыг яагаад хийгээд байсан гэхээр олсон хэдэн төгрөгөндөө хууртаад л явсаар “гэдсийг нь өлсгөхгүй гэрт нь хариулахгүй” гэсэн үг л санаанд орно доо.Үнэхээр хүний хүсээгүй хөдөлмөр эрүүл мэнд, амь нас, өнчрөл дагуулсан ажил. Маш өндөр эрсдэлтэй.

Үндсэн ордны алт олборлоход тэсэлгээ хийж баяжмалтай хүдрээ авахын тулд нөгөөх хатуу хад судлаа өрөмдөж цоолох явцад тоосжилт их бий болдог. Тэр тоосжилт тэсэлгээний хурц үнэр уушигны эрлэг юм байна.

Дээр нь орж ажиллаж буй агуу нүх маань байнгын хасах градустай, чийглэг жиндүү байдалтай хүний эрүүл мэнд ямар байх нь ойлгомжтой л байгаа юм. Одоогийн байдлаар манай суманд энэ өвчлөл тархсаар олон хүн хорвоогийн мөнх бусыг үзэж байна, мөн өвчин нь хүндэрсэн иргэд цөөнгүй байна.

Ийм чухал хүний амь настай холбоотой асуудалд хэн ч анхаарал тавихгүй, харин ч эсрэгээрээ улам дэмжээд бичил уурхайн хууль гаргана гэж ярих болжээ. Хууль гарлаа гэж бодоход хамрах хүрээ нь хэр байхав, хуулийн төслийг хэн хэн боловсруулж анхаарах, хориглох, зөвшөөрөх, уурхайн стандарт гэх мэт зүйлүүд дээр бичил уурхайчдын саналуудыг тусгаж, батлуулж чадах эсэх нь тодорхойгүй.

Одоо мөрдөгдөж буй 308-р тогтоол Бичил уурхайн журам анх гарахад яг энэ байдлаар өнөөх бичил уурхайчдын санал бодлыг нь журмын төсөлд тусгаагүйн гайгаар нөгөө журам нь хэнд ч хэрэггүй нэр төдий зүйл болж8 бидний амьдралд  авцалдаж өгдөггүй.

Ингээд бодоход Монголд хууль журмын хүрээнд бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлож байгаа нэг ч газар байхгүй бүгд хууль бус үйл ажиллагаа явагдаж байна.

Үндсэн ордны ганц чухал хэрэгсэл бол тэсэлгээний бодис, үүнийг хувь хүн хэрэглэх эрхийг хуулиар хориглосон ч бичил уурхайчид ямар нэг байдлаар худалдан авсаар, ашигласаар үүний араас цагдаа, хууль хяналтын байгууллагууд хөөцөлдсөөр байдаг нь бас нэгэн завхрал.

Энэ бүх ойлгомжгүй асуудлаас болоод бичил уурхайчид ажилдаа сэтгэлээсээ хандах хандлага үгүй, газар нутаг том хүн ам цөөтэй, эрс тэс уур амьсгалтай манай орны хувьд сайн үр дагавар харагдахгүй байна.

Хараа хяналтгүй газар дураараа ухаж төнхөөд нөхөн сэргээлт хийлгүй орхиод явдаг байдал газар авсан.

Тэсрэх бодисыг нууц наймааны аргаар ашиглаж байгаа нь терроризмын үйл ажиллагаанд ашиглах магадлалтай.

Мөнгөн усыг хаа сайгүй хэрэглэж байгал орчныг бохирдуулах хор уршиг тарьж байна.

Ажиллах орчинд хариуцлага тооцох механизм байхгүй учраас аваар осол их гардаг.

Баялгыг аваад татвар төлдөггүй.

гэх мэт зохистой шийдлээ хүлээж буй асуудлууд их байна.

Харийн орнууд дахь сайны жишиг болсон  бичил уурхайчин одоогоор манай оронд алга байна.

Сүүлийн хэдэн жил ярьсан Бичил уурхайн дээвэр холбоо ТББ-ыг саяхан байгуулсан байна. Тэгтэл  мөнөөх байгуулагын даргаар  нь уурхай эрхэлж буй компанийн захирал сонгогдож, удирдах зөвлөлийн гишүүд нь  ажилчидтайгаа гишүүн болсон нь Бичил уурхайн дээвэр байгуулага гэхээсээ компаний дээвэр байгууллага болж хувирсан байх жишээтэй.

Ийм байгууллага хэний эрх ашгийг хамгаалах нь ойлгомжтой бус уу.

Төрөөс анхааралдаа авбал авсан шиг аваад зохицуулах шаардлагатай, эсвэл таслан зогсоох 2 л санаа байна.

Том мөрнүүд ба тэдгээрийн ай сав нь байгал-хөдөө аж ахуйн холбоонд чухал

Тимур Жалсарай

үүрэгтэй. Том мөрнүүдийн ай сав нь жижиг дунд хэмжээтэй олон голуудыг өөртөө
нэгтгэдэг, ингэж үе салаа нь нэг дор холбогдож хуурай газар тэнгистэй холбогддог.
Яг үнэндээ бараг бүх хуурай газар нийтдээ ай сав болдог. Ай савын ус цуглуулдаг ерөнхий
хил нь ус хагалбарын шугам болдог. Зэрэгцээ 2 ай савын хил зааг нь ус хагалбарын
шугамаар тусгаарлагдана.
Гэвч байгал дээр магадгүй 3-н ус цуглуулдаг талбай тохиолдож болно.
Үүнийг математикийн хэлээр хэлбэл цэг дээр уулзна. Тэгвэл бид: “ус
хагалбарын цэг”, “ай савын уулзварын цэг”, “гидрографийн зангилаа”, “ай
савын цэг”-н ойлголтын тухай ярих хэрэгтэй.
Анх удаа орос дээр ус хагалбарын цэгийн тухай газарзүйн багш Тимур Жалсарайн 34
жилийн өмнө бичсэн байдаг. Тимур Жалсарай:
- Анх удаа ус хагалбарын цэгийн тухай ойлголт өгсөн
- Дэлхий дээр 30-д ус хагалбарын цэг байдаг тухай бичсэн.
- Дэлхий дээрх 30-д ус хагалбарын цэг дотроос 4-н цэгийг нь сонирхолтой гэж тодорхойлсон.

Энэ 4- цэг нь ач холбогдолгүй цэгүүд биш юм. Учир нь эдгээр цэгүүд нь цор ганц.
1. Лень, Енисей, Амур мөрнүүд нь дэлхийн 15-н их мөрөнд багтдаг. Энэ гурван
мөрний уулзвар нь Чита мужийн ойролцоо байдаг. Дараа нь уг уулзварыг
“Палласа” уул гэж нэрлэсэн. Бороо ороход Палласа уулын оройгоос ус нь гурван

тийш урсаж хойд зүгт урссан ус нь Витим голоор дамжин Лень мөрний ай сав руу,
баруун тийш урссан ус нь Хилок голоор дамжин Енисей мөрний ай сав руу, зүүн
тийш урссан ус нь Ингода голоор дамжин Амур мөрний ай савд цутгадаг.

2. Хойд Америк-Канадын хил дээр “Triple Divide Peak” гэдэг цэг байдаг. Энэ цэг нь
Миссисипи, Колумбия, Нельсон голуудын уулзвар цэг юм. Энэ цэгийг Тимур
Жалсарайн 1979 онд гурван далайн цэг гэж нэрлэжээ.
Дараагийн гайхамшигтай баримт нь “Палласа” уул ((52 хойд өргөргийн, 113.5 баруун
уртрагийн)- Triple Divide Peak” (48.5 хойд өргөргийн, 113.5 баруун уртрагийн) –ын
координат нь адил байхыг олж харсан. Ийм учраас энэ хоёр цэг дэлхийн хоёр талд оршдог
боловч дэлхийн бөмбөрцөгийн голчтой симметрлэг байсан.
3. Волга, Западны Двины, Днепра мөрнүүд нь Балт, Каспин Хар тэнгист цутгадаг.
4. Дэлхийн хамгийн өндөрт орших ус хагалбарын цэг нь Ганга, Инди, Брахмапутра
мөрнүүдийн уулзавр гэж бичжээ.
Харамсалтай нь Жалсарайн архив алга болсон. Өөр ямар ус хагалбарын цэг эдгээр 30-н
цэг дотор орсоныг бид мэдэхгүй байна. Магадгүй Меконг, Янцзы ба Салуин голуудын
ай сав, мөн Уралын нурууны хоорондох Волги Оби ба Урал, Волги Оби ба Пегорын ус
хагалбарын цэг орсон байх. Тэр энэ тухай өмнөх өгүүлэлдээ бичсэн. Ус хагалбарын цэг
оршдаг Төвдийн өндөрлөгөөс Меконго эх авдаг. Мөн эндээс Янцзы ба Салуина эх
авдаг. Энэ ус хагалбары цэг нь Төвдийн газар нутагт биш Циньхай мужид хамаардаг.
2000 онд азийн гурван их мөрний байгалийг хамгаалж дархан цаазтай болгосон.
Саньцзяньюань гэж нэрэлжээ.
Уралын нурууны ус хагалбарын цэг нь Волги, Оби ба Печорын ай савын хооронд
Саклаимсори-Сяхль гэдэг нэртэй нуруунд байдаг. Өндөр нь 1128м. Вишерском дархан
цаазтай газар юм.
Оросын газар нутгийн европын хэсгийн хамгийн их судлагдсан байгалийн объект нь
Андомын өндөрлөг газрын цэг юм. Карелийн эрдэмтдийн судалгаагаар Андомын
өндөрлөг газар дээр европын гурван их ай сав уулздаг.
Үүнд: Балтийн (Андома, Коломба ба Сомба голуудын цутгал), Беломорскийн
(Тихманьга ба Ухта голуудын цутгал), Каспийн (Сойда ба Кема голуудын цутгал).
Андомын өндөрлөгийн зүүн хойд хэсэгт 1 цэг тогтоосон. “Атлека” гэж нэрэлжээ. Энэ
цэг дээр хоёр далайн (Атлант-Хойд мөсөн далай) ба дэлхий эх газар доторхи Каспин
тэнгисийн системийн уулзвар юм. Геологич проф Вячеслав Куликов 1990-д оны үед
Андомскийн өндөрлөг газрын цэгийг олж тогтоожээ. Энэ цэгээ “Атлека” гэж нэрэлжээ.
“Атлека” нэрийн утга нь Атлантический-Ледовитого ба Каспийн гэсэн үгнүүдийн
эхний 2 үсгийн нийлбэр юм. 1997 онд хамтарсан экспедиц ажиллаж тухайн цэг дээр
тэмдэг тавьжээ.
Орос-Америкийн судлаачдын нийтлүүлсэн дэлхийн шинжлэх ухааны нийтлэлд анализ
хийж үзэхэд Агийн багшийн гаргасан шинжлэх ухааны онолтой таарч байгаа нь Тимур
Жалсарайн шинжлэх ухааны гол санааг нотлох үндэслэл болж байна. Түүнээс илүү нь
Тимур Жалсарайн шинжлэх ухааны гаргалгаа нь бүх дэлхийн ус хагалбарын цэгийн
тогтолцоог харж чадсан.

Атутова Наталья(Оросын газарзүйн нийгэмлэгийн гишүүн)
Atut_53@mail.ru
Ч.Нармандах
mandah_geo@yahoo.com
ОХУ-ын Улаан-Үүд хот
2013.05.18

“Орон нутгийн тогтвортой хөгжлийг хангахын тулд уул уурхайн талаар  ойлголтыг нэмэгдүүлэх нь”

Эрхэм хүндэт ноёд, хатагтай, алсаас ирсэн олон улсын төлөөлөгч, зочид нар аа! Та бүхэнд энэ өдрийн амар амгаланг айлтгая.  “Уул уурхайн салбарын Компанийн Нийгмийн Хариуцлага ба Засаглал” сэдэвт олон улсын хурлыг бүсийн төвшинд зохион байгуулж буй Германы Хамтын Ажиллагааны “Эрдэс баялаг, түүхий эдийн иж бүрэн санаачлага” хөтөлбөрийн хамт олон болон Уул уурхайн яаманд талархал илэрхийлье.

АНУ-ын Азийн сангийн байгаль орчны хөтөлбөрийн хүрээнд уул уурхайн олборлолт явагдаж буй орон нутагт  иргэд,   орон нутгийн удирдлага болон уул уурхайн компаниудын дунд харилцан ашигтай, үр өгөөжтэй харилцаа, хамтын ажиллагааг бий болгоход ашигласан арга зам, стратегийн  талаар өөрсдийн туршлагаас та бүхэнтэй хуваалцаж байна.  Үнэндээ бол орон нутагт талуудын  дундурт хугацааны тогтвортой хөгжилд чиглэсэн хамтын ажиллагаа бий болгоно гэдэг бол богино хугацаанд хийгддэг тийм амар ажил биш юм.

АНУ-ын Азийн сангийн “Байгаль орчныг хамгаалахад талуудын оролцоог хангах нь” хөтөлбөр 14 аймгийн 45 суманд хэрэгжиж байгаа. Хөтөлбөрийн үндсэн зорилго нь талуудын  оролцоог хангах замаар байгалийннөөц болох УС, ХӨРС, ЭРДЭС БАЯЛАГИЙН хариуцлагтай ашиглалтыг бий болгох, төлөвшүүлэх, улмаар байгаль орчны хамгаалалтыг  сайжруулах,  орон нутгийн тогтвортой хөгжилд хувь нэмэроруулах явдал юм.

Олон улсын төлөөлөгчид байгаа учир Монголд улсад сүүлийн 20 жил уул уурхай хэрхэн явагдсан талаар товч дурьдаад явья. 1990 онд Ардчилсан нийгмийг бүтээн байгуулахаар болсон Монгол улсын хувьд эдийн засгийн шилжилт тийм ч амар хялбар байгаагүй. Хуучин “социалист” гэж нэрлэгдэж байсан орнуудтай эдийн засгийн харилцан туслалцалын тогтолцоо алга болж, эдийн засгийн өсөлт, ДНБ уналтад орсон тухайн үед, Монгол Улсын Засгийн Газраас 1990 оны эхээр “Алт” хөтөлбөрийг баталсан  байдаг.  Энэ хөтөлбөрийн хүрээнд гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах үүднээс гадны компаниудыг татвараас чөлөөлөх бодлогыг мөн  гаргасан байдаг. Мөн энэ үеээр дэлхийн зах зээл дээр түүхий эдийн эрэлт хэрэгцээ нэмэгдэж, түүхий эдийн  үнэ өссөн байсан. Энэ бүх хүчин зүйлүүд уул уурхайн олборлолтыг эдийн засгийн хувьд үр ашигтай явуулах нөхцлийг бүрдүүлсэн. Хувь хүмүүс, компаниудын дунд уул уурхай эрхлэх сонирхол үүсэж,  асар богино хугацаанд олон уул уурхайн ашиглалтын лиценци олгогдсон түүхтэй билээ.

Эхний үед уул уурхайн олборлолт явагдахад орон нутгий иргэд, төр захиргааны байгууллагаас ямар нэгэн дургүйцэлийг үзүүлдэггүй байсан. Уул уурхайн талаар иргэд ч нутгийн удирдлагууд ч ямар нэгэн сайн муу мэдээлэл, туршлага байгаагүй юм. Тиймээс, энэ үед иргэд, талуудын оролцоо огт байгаагүй, ер нь тийм ойлголт ч байс байгаагүй.

Арваад жилийн хугацаанд уул уурхайн олборлолт нь иргэд, орон нутгийн хяналт, шахалтгүйгээр урсгалаар явж ирсэн. Энэ хугацаанд байгаль орчны олон асуудлууд гарч ирсэн: малчид бэлчээргүй болох, бэлчээрээ алдах,  голын усыг зүй бусаар ашиглаж, бохирдуулах, хүн малын ундны усны хүртээмж асуудалтай болж, нөхөн сэргээлт хийгдээгүй асар их талбайнууд /3984.46  га/ бий болсон. Энэ бүгд нь иргэдийн “Аюулгүй, эрүүл орчинд амьдрах” үндсэн эрхийг зөрчиж, орон нутагт амьдарч буй иргэдийн дургүйцлийг маш ихээр хүргэж,  2000 оны эхээр иргэдийн байгаль орчноо хамгаалах хөдөлгөөнүүд үүсэж,  иргэд уул уурхайн компаниудын хооронд зөрчлүүд ихээр гарч, шийдэгдээгүй олон асуудлууд хуримтлагдсан байсан. Хариуцлаггүй үйл ажиллагаа явуулсан уул уурхайн компаниудын балгаар уул уурхайн салбарын нэр хүнд нилээн унасан. Бүх уул уурхайн компаниуд хариуцлагагүй байгаагүй, хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулдаг компаниуд бас бий.  Тэгэхлээр, монгол улсад уул уурхайн олборлолттой холбоотой  муу ч сайн ч жишээнүүд байгаа. Та бүхэн өөрийн улсад муу практик, жишээг гаргуулахгүйн тулд уул уурхайн олборлолт явуулахад эхнээс нь талуудын оролцоог хангаж, ил тод явуулах зарчмыг юуны түрүүнд нэвтрүүлэх нь зүйтэй болов уу.

Орон нутагт бий болсон байгаа энэ олон зөрчил, үл итгэлцэл арилгах,  байгаль орчны асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд бид ямар арга барилаар асуудалд хандсан бэ?

Талуудын оролцоо нь урагшлах, хамтран ажиллах гол зарчим, шийдэл байна. Орон нутагт талуудын оролцоог хангасан механизм байх ёстой юм байна. Механизм байхгүй бол талууд уулзаад ярьдаг л зүйл болоод, асуудал шийдэгдэхгүй орхигдоно.

Орон нутагт талуудын оролцоог хэрхэн хангах вэ? Бидний туршлагаас харахад талуудын оролцоог хангахын тулд үндсэн 3 алхамыг хийх хэрэгтэй. Үүнд:

1. Талуудын мэдлэг, ойлголт, хоорондох зөрчлийн талаар суурь судалгаа хийсэн байна. Судалгаанд дүн шинжилгээ хийж, үндсэн шалтгааныг олж тодруулах, нөлөөлж буй хүчин зүйлүүдийг тогтооох,
2. Талуудын нэгдсэн ойлголт, зөвшилцөлд хүргэхэд тэдний мэдлэгийг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй. Иймд тэдний дунд уулзалт, семинарыг явуулж байх
3. Талуудын оролцоог хангах механизмыг бий болгох.  Бид энэ механизмыг Олон Талт Зөвлөл гэж нэрлэж байгаа. Энэ зөвлөл нь талуудаас бүрдсэн байх бөгөөд хамтарсан үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг гаргаж, үүнийгээ хэрэгжүүлнэ.

“Талуудын оролцоо” гэж бид юуг ойлгох вэ?

Орон нутагт явж олон хүмүүстэй уулзаж ярьж байхад хүмүүсийн ойлголт өөр өөр, мэдээлэл зөрүүтэй байдаг бөгөөд энэ нь зөрчил үүсгэх, харилцааг мухардуудах  гэх  зэрэг хүндрэлийг үүсгэж байсан. Тэгэхлээр нэгдсэн ойлголт их чухал байсан.

Талуудын оролцоо гэдэг нь байгалийн нөөцашиглалтад оролцогч талуудын тогтвортой хөгжилд чиглэсэн, хамтын ажиллагаанд суурилсан,урт хугацааныүргэлжилсэн үйл явцгэж ойлгож болно.

Хамтын ажиллагаагэсэн ойлголт нь талууд зөвхөн мэдээллээ солилцоод өнгөрөх бус, “хамтрагч”, “түншлэгч”гэсэн байр сууринаас нэг ижил түвшинд ажиллана.

Урт хугацааны үргэлжилсэн  гэдэг нь хөгжлийн бүхийл үйл явцад талуудын оролцоо байх шаардлагатай.

Тогтвортой хөгжилнь “Байгаль орчин, нийгэм, эдийн засаг”гэсэн гурван асуудлыг нягт хамаарал шүтэлцээтэй авч үзэж байгалийн хишиг, нөөц, баялаг  өгөөжийг зүй зохистой ашиглан, өнөө болон хойч үеийнхэндээ өвлүүлэн үлдээхийн төлөө нийгмийг бүтээн байгуулах” гэсэн утгыг илэрхийлдэг.Байгаль орчин, нийгэм, эдийн засаг гэсэн гурван асуудал нь ижил үнэ цэнэтэй бөгөөд аль аль нь чухал ач холбгдолтой учир салгаж ойлгож болохгүй.

Уул уурхайн үйлдвэрлэлийн нийгмийн хариуцлага гэж юуг ойлгох вэ?

2011 оны 12-р сард  “Уул уурхайн үйлдвэрлэлийн  нийгмийн хариуцлага” сэдэвт зөвлөлгөөнийг Уул уурхайн яамтай хамтран зохион байгуулсан. Энэ зөвлөлгөөнд 150 гаруй хүн оролцож, уул уурхайн компани, орон нутгийн төр захиргааны байгууллагын төлөөлөгчид оролцсон. Энэ зөвлөлгөөнөөр  оролцогчид  Уул уурхайн нийгмийн хариуцлагыг  үндсэн 3 хүрээнд гаргасан байдаг. Үүнд:

-          Байгаль орчны нөхөн сэргээлт

-          Усны  хэмнэлттэй, дахин ашиглах компанийн бодлого

-          Орон нутгийн иргэд, төр зөхиргааны байгууллагатай харилцаа тогтоох

Түүнчлэн УУНХ дараах байдлаар тодорхойлсон.  УУНХ гэдэг нь “олон талт тулгуурласан, байгальд ээлтэй үйл ажиллагааны зарчмаар ирээдийн өмнө хүлээх хариуцлагаа ухамсарласан, орон нутгийн хөгжилд анхаарал хандуулсан, хуулийг дээдлэн ажиллаж буй байдлыг хэлнэ”.

Манай хөтөлбөрийн хүрээнд жижиг дунд уул уурхайн компаниудын нийгмийн хариуцлагыг амжилттай хэрэгжүүлж буй туршлагыг судалж,  сайн жишээг олон нийтэд хүргэж байна.

Байгалийн нөөцийг хариуцлагатай  ашиглах  талуудын оролцооны механизмын үйл явц

 Яагаад Олон Талт Зөвлөл гэж? Яагаад гэвэл

1. Талуудын оролцоог баталгаалжуулна
2. Орон нутгийн тогтвортой хөгжлийг дэмжих байгалийн нөөцийн хариуцлагатай ашиглалтыг баталгаажуулна

Олон Талт Зөвлөлийн ач холбогдол:

• Оролцогч гол 3 талын итгэлцэл, хамтын ажиллагааны суурь тавигдана
• Орон нутгийн тогтвортой хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулах боломж нэмэгдэнэ
• Орон нутагт зөрчил үүсэхээс урьдчилан сэргийлэнэ
• Уул уурхайн салбарын ил тод нээлттэй байх зарчим амьдралд хэрэгжинэ
• Уул уурхайн компани урт хугацаанд тогтвортой үйл ажиллагаа явуулах нөхцөл сайжрана, нэр хүнд өснө
• Бүх талууд хожино

Одоогийн байдлаар орон нутагт 27 ОТЗ байгуулагдаж, 14 үйл ажиллагааны төлөвлөгөө, 1 гэрээ байгуулагдсан байна.

Талуудын хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, байгаль орчныг хамгаалах, нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр ажиллаж байгаа Баянхонгор аймгийн галуут сумын сайн жишээг энд дурьдахад:

Олон талт хамтын ажиллагааны зөвлөл байгуулан уул уурхайгаас орж байгаа хөрөнгө оруулалтын хуваарилалт, зорилго, зарцуулалт мэдээллийн ил тод байдлыг бий болгоход үр дүнгээ өгч байна. Тухайлбал:  хөдөө орон нутагт нөхөн сэргээлт хийсэн талбайг малын бэлчээр болгох, хөрөнгө оруулалт хийжсургууль,  гэр хорооллын орчинг сайжруулах, уул уурхайн үйл ажиллагааны стандартыг дээшлүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байна.

Талуудын оролцоог хангахад цаг хугацаа, хүчин чармайлтыг оролцогч бүрээс шаардана. Зарим тохиолдолд мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлт, оролцоо хэрэгтэй болдог. Тиймээс энэ асуудалд цаг хугацаа, хүчин чармайлт гаргаж оролцож байхыг хүсье.

Анхаарал хандуулсан Та бүхэнд баярлалаа.

bolormaa@asiafound.org

bolormaap2001@yahoo.com

The report noted that while last year’s growth rate was high, at 12.3 percent, it was lower than anticipated. The lower rate was due to a drop in coal exports last year, in response to China’s economic slowdown and its reduced demand for coal. With signs of reviving demand for coal this year, Mongolia’s growth rate is expected to be slightly higher in 2013 than it was in 2012. The World Bank’s forecast for Mongolia’s growth rate this year is 13 percent, one of the highest in the world. Inflation slowed to 9.8 percent in March this year, down from double-digit inflation in 2012.
The World Bank report noted that despite the good growth figures, Mongolia had to finance a large fiscal deficit of 8.4 percent of GDP last year. This was a record high deficit for the past 13 years. The report noted that another large fiscal deficit is likely in 2013. This year Mongolia has embarked on its largest infrastructure investments ever, partly financed through a successful sovereign Chinggis bonds issuance. The World Bank warned that attention should be paid to preparing the investments rigorously to ensure maximum socioeconomic returns and avoiding potential wastage of public resources. The bank also noted that attention should be paid to reflecting the financing of these infrastructure investments transparently in the national budget.

To mark Victory Day, which was celebrated 9th May, the Mongolian government this year gave special payments to veterans, to assist them to purchase apartments.
Many veterans of Mongolia face social problems and need housing assistance. Therefore, this year the government of Mongolia supported veterans through giving them 35 million tugrik each to allow them to afford housing.
U.Tanya Daughter of a Veteran, Jadamba, talking: “My mother was born in 1915. She is now 99 years old. She worked as a nurse and cared for many people during the Second World War”

Last year the Mongolian government allocated 57.6 billion tugrik to 1,627 veterans. But this year the government gave 1 billion and 50 million tugrik to the veterans who were not able to participate in the 100 thousand household project.
S.Erdene, Minister for Population Development and Social Protection said: “In previous years, apartments, many of which didn’t meet minimum standards, were given to veterans. This time we created an account for each veteran and gave them cash to buy apartments that they like. The money is directly transferred to their accounts.”

Aside from the special payments on Victory Day, veterans receive a pension of 200 thousand tugrik each month. They also receive rent discounts and can go to a health resort once per year.

On Wednesday the General Police Department announced that it arrested three suspected terrorists of Pakistan origin at the airport  of Chinggis khaan on Sunday, April 28, Ulaanbaatar, Mongolia
The arrested men, two of whom have the same names as men linked with crimes of international homicide and terrorism, were arrested as they tried to enter Mongolia on business and tourist visas. The Police and Special Forces agents identified the suspects due to special security measures being taken for the 7th Ministerial Conference of the Community of Democracies, which was held in Ulaanbaatar between April 26th and 29th.

Mr. T. Sainjargal, Head of the Public Relations Office, General Police Department  said “The names of two of the three suspects are the same as the names of suspects wanted by Interpol since 2006. The investigation is still in progress. We will be able to provide more detailed information following the investigation into this case.”

The spokesperson of the General Police Department said that information about the three suspects has been sent to the relevant organizations, and the police cannot reveal any further details until they receive more reliable information.

The second attempt for drug smuggling by Mongolian is detected 

Custom officers arrested a Mongolian citizen last week for attempting to smuggle drugs into Mongolia. This is the second well-publicized case of attempted drug smuggling by a Mongolian this year.

On April 23rd the Ulaanbaatar City Custom’s Office found 66 grams of a suspected drug in a car that had been shipped to Mongolia from Hong Kong. Customs officers sent the substance to a laboratory and the test results revealed that it was hashish.

N. Narandalai, Head, Department Against Customs Violations, General Custom’s Office is talking that  our laboratory check confirmed that the confiscated item was a drug known as hashish. According to the law it is prohibited to carry this substance across the border. A Mongolian citizen attempted to import this substance into Mongolia.
Another drug trafficking case this year involved eight Mongolians and one Chinese person attempting to smuggle heroin into Mongolia. And a case last year involved a Mongolian and a Filipino also attempting to smuggle heroin into the country. A total of 12 Mongolian citizens have been sentenced with drug trafficking crimes in Mongolia. And about 40 Mongolian citizens face drug-related charges in China, Russia and Kazakhstan. Most Mongolian people are unaware of what drugs look like, so customs officials have warned Mongolians not to carry any packages or luggage for unknown persons, as they could be inadvertently smuggling drugs.

Last year there was much concern among Mongolian people about the massive deaths of livestock in Dornogovi Province, and it was suspected that the deaths were caused by uranium and radiation. But an investigation conducted by specialists has revealed that the deaths of the livestock were not associated with radiation, but are instead believed to be related to poisoning by substances such as copper and selenium.

Residents in Dornogovi Province claimed last year that following the start of uranium mining activities on their land, 22 livestock died mysteriously. The Prime Minister of Mongolia formed a working group, which included a number of scientists, to verify the complaints made by the herders.

N. Altankhuyag, Prime Minister of Mongolia says “Our best scientists and laboratories conducted the investigation and they revealed that uranium was not the cause of the deaths of the livestock. A measurement taken on the herders’ land found the level of radiation to be within acceptable limits. But the scientists warned that the deaths might have been caused by selenium and copper poisoning”

According to studies, Mongolia is rich in uranium and is ranked among the top 10 uranium-rich countries in the world. The Prime Minister said that the issue will be addressed by international organizations to ensure full clarification. Selenium, one of the chemicals that might have poisoned the livestock, is a by-product of the refining of copper ore. A copper ore concentrator plant was constructed last year in Omnogovi Province, which is west of Dornogovi.

Mongolia to Host 7th Ministerial Conference of the Community of Democracies
The 7th Ministerial Conference of the Community of Democracies  held in Ulaanbaatar through  27-29 April .
The Community of Democracies is a global intergovernmental coalition of more than 100 democratic countries, with the goal of promoting democratic rules and strengthening democratic norms and institutions around the world. Mongolia has held the presidency of the Community of Democracies since July 2011. During its two-year presidential term which will end in June this year, Mongolia has focused on promoting education for democracy, strengthening regional cooperation, fostering collaboration with civil society, advancing women’s empowerment, and countering corruption.

Members of the Community of Democracies participate in ministerial meetings every two years to discuss issues of common concern. A total of 1,215 delegates from 104 countries have confirmed their participation in the 7th Ministerial Conference being held in Ulaanbaatar.
Among the hundreds of high-level government and civil society delegates at the conference will be Nobel Peace Prize Laureate Aung San Suu Kyi and Yemeni Nobel Peace Prize Laureate Tawakoll Karman.
The conference  include thematic sessions on Education for Democracy, Corruption and other threats to Democracy, and Online Freedom. The conference also included five parallel fora: Women’s Forum, Parliamentary Forum, Civil Society Forum, Corporate Forum and Youth Forum.
Many of Ulaanbaatar’s markets closed down two days as part of efforts to ensure smooth traffic flow during the conference and to enable the provision of appropriate security measures for delegates participating in the event. Vehicle restrictions will apply on central roads in the city over the four days of the conference.

Myanmar democracy icon and Nobel Peace Laureate, Aung San Suu Kyi, and the President of Mongolia Tsakhiagiin Elbegdorj, delivered speeches on “Mongolia and Myanmar:  The Road to Freedom and Lessons Learned” at Government House on Monday. The speeches were among the events of the final day of the 7th Ministerial Conference of the Community of Democracies, which was held in Ulaanbaatar this month.

Aung San Suu Kyi emphasized in her speech that democracy is a freedom that comes with responsibilities. The key responsibility is to participate in the voting process. Teaching this responsibility to future generations from a young age will directly result in the success of the development of democracy, she said. In her speech Suu Kyi also shared Burma’s experiences on the road towards democracy and human rights, describing it as a struggle for life and dignity. She said “You can never be satisfied with an achievement at the time of establishing a democratic institution. This is because a democratic institution needs to be strengthened all the time. Young generations should learn about this and seek to practice democracy themselves first of all”

President Ts. Elbegdorj’s speech described Mongolia’s path towards democracy and pointed out the failures and successes over the last 20 years since establishing a democratic movement in Mongolia. He also highlighted the key roles and responsibilities of government officials.

Ts. Elbegdorj, President of Mongolia: First of all, the government should serve its citizens. Second, the government should implement the law. The biggest test for any government worker who succeeds in gaining a career promotion is the ability to obey and implement the law. This is the issue.

At a conference event on Monday Aung San Suu Kyi was honored with the Community of Democracies’ Geremek Award. Suu Kyi received the award for her lifetime struggle to promote democratic values and practices in her country and throughout the world.

The Geremek Award was first bestowed in 2009. Previous recipients of the award include the Belarusian opposition party in 2011, Cuban priest Jose Conrado Rodriguez in 2010, and South African anti-apartheid activist Nelson Mandela in 2009.

Palmer Prize

Lead: Also at the 7th Ministerial Conference of the Community of Democracies this week, Mongolian diplomat S. Badral became the first Mongolian to be awarded the Palmer Prize.

The Palmer Prize seeks to honor diplomats who are actively engaged in the realization of the standards laid out in the Warsaw Declaration. The award is intended for diplomats who display valor under difficult circumstances and take risks or are especially inventive in their sustained efforts to assist civil society to advance democracy in their countries of assignment.

(Diplomacy: Mongolian diplomat S. Badral awarded prestigious Palmer Prize)

Сур: Сайн байна уу, танд энэ өдрийн мэнд хүргэе, тэмцээний гол зорилго юу вэ?

Д.Төрбат: Монгол улсад мэргэжлийн боксын үе үндсэндээ мултарлаа. Шинэ залуу үе бэлтгэх шаардлагатай байна. Одоо манай дэлхийн аваргууд маань үндсэндээ зодог тайлах тийшээ хандаж байна. Иймээс Монголдоо ийм аваргууд байдаг шүү гэдгийг үзүүлье, 2рт гадаадад биш Монголдоо тулалдааныг нь харая гэсэн зорилготой. Мөн дараа дараагийн үедээ урам зориг, хүч өгөх зорилготой.

Сур: Бокс сонирхогчдын, мэргэжлийн гэж 2 төрөл байдаг гэж түрүүн ярьж байсан. Тэгэхээр энэ удаагийн тэмцээн  мэргэжлийн боксчдын дунд болж байгаагаараа онцлог болж байна уу?

Д.Төрбат: Тиймээ, ер нь өмнө нь мэргэжлийн боксдын тэмцээн болж байсан ч энэ удаа бол Монголын шилдэг боксчид оролцож байгаагаараа онцлог юм. Мэргэжлийн боксоор дагнасан шилдгүүд л оролцоно. Тухайлбал: Дэлхийн аварга Цэвээнпүрэв,  Азийн аварга болсон 2, 3 аварга зодгоо тайлж, тоглолтуудаа үзүүлнэ гэх мэт. Энэ мэтчилэн олон онцлогтой болно.

Сур: Бокс Монголд хэр их хөгжиж байна, ирээдүйнболомж нь хэр байдаг вэ?

Д.Төрбат: Ер нь Монголд хөгжих бүрэн бололцоотой. Яагаад гэвэл эр зоригтой, дайчин, тэвчээртэй чанар Монгол хүний цусанд, генид байдаг. Монголчууд багийн спортоос илүү хувь хүний спортод амжилт гаргах илүү боломжтой, ирээдүйтэй санагддаг. Энэ  утгаараа Монголд хөгжиж байна. Ер нь дэлхий нийтээрээ хамгийн их хөгжсөн спортыг бокс гэж нэрлэдэг.

Сур: Залуучуудад зааж сургахад, бэлтгэхэд хүндрэл учирч байна уу?

Д.Төрбат: Гайгүй дээ, гэхдээ 10 жилийн биеийн тамирын хичээл бас учир дутагдалтай санагддаг. Тиймээс үүнийг засаад бие бялдрыг нь зөв сайхан болгоход залуучууддаа хугацаа их зориулна. Дараа нь текникээ, дасгалуудаа дараалалтайгаар зааж эхэлнэ. Бид нарын үед бол мод түлээ хагалж, ус авч биеийн хүчний ажил их хийж байгальтайгаа ойр байсан бол одооны хүүхдүүдийн зарим нь эдгээр ажлыг огт хийж үзээгүй байна. Тэгэхээр хөдөлгөөний дутагдал болж байна.

Сур: Сүүлийн үед эрүүл мэнддээ анхаардаг хүмүүсийн тоо нэмэгдсэн нь анзаарагддаг. Тэгэхээр хөдөлгөөний дутагдлаас ангижирахын тулд залуучууд боксоор хичээллэж байна уу?

Д.Төрбат: Тийм шүү, боксын спортыг хүмүүс сонирхогч залуусын тоо нэмэгдэж байгаа.  Боксын спортын ач холбогдлыг мэддэг болж байна. Тухайлбал: Дотор эрхтэнүүдэд сайн, тиймээс ч хөдөлгөөнтэй байя гээд эрүүл мэндээ бодоод ирдэг болсон.

Сурвалжлагч: Миний хувьд бие биенээ зохиж, зодоод байгаа юм шиг л харагддаг учраас тийм ч дуртай биш байдаг шүү. Гэвч эрүүл мэндэд спорт л учир их эерэг нөлөөтэй байх нь. /инээв/

Д.Төрбат: Үнэн, үнэн би олон хүнд тайлбарлан хэлж байсан. Яах аргагүй зодолдож байгаа мэт харагддаг. Гэвч цохилтууд нь хүний биенд их өгөөжтэй байдаг.  Бүх төрлийн булчин оролцдог учир. Анхаарал сайжирдаг, хурдтай болдог гэх мэт олон давуу тал бий. Хамгийн гол нь хөдөлгөөний дутагдал болохгүй эрүүл сайхан бие галбиртай болдог юм. /инээв/

Сур: Хэдэн наснаас эхэлж боксоор хичээллэвэл тохиромжтой вэ?

Д.Төрбат: Сургуулийн насны буюу анхаарал төвлөрсөн 8  настай хүүхэд авдаг юм. Гэхдээ зарим эцэг эхүүд бол хүүхдүүдээ 6,7 насанд нь авчирч сургадаг.  Жоохон хүүхдүүдэд тоглоомоор хөнгөн  сургадаг, ачаалал даах чадварыг нь бодно. Дуртай үед нь бэлдүүлээд л амраадаг. Ийм маягаар сургадаг. Нэмж хэлэхэд хөдөлгөөнтэй байснаар их өндөр болно.

Сур: Спортоор хичээллэж байгаад болихоор эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй гэсэн яриа байдаг. Таны хувьд боксын спортод тийм зүйл байдаг уу?

Д.Төрбат: Спорт бүхэн адилхан. Яагаад гэвэл үргэлж дасгал, бэлтгэл хийсээр байгаад зүрх булчинжаад, хүний амьдралын хэмнэл таарсан байдаг. Тиймээс аажим аажмаар бэлтгэлээ багасасаар дасгаж байгаад орхих хэрэгтэй гэж би шавь нартаа хэлдэг юм.

Сурвалжлагч: Тэмцээний талаар нэмж хэлэх зүйл байвал хэлнэ үү?

Д.Төрбат: “Шилдэг боксчдын тэмцээн”-ийг бөхийн өргөөнд зохион байгуулхаар төлөвлөж байна. Аваргуудын тоглолтыг маш олон хүн ирж үзнэ гэдэгт итгэлтэй байна. Дашрамд хэлхэд: эр зоригтой, тэвчээртэй, өөдрөг болохыг хүссэн хүн бүхэнд манай  “Ширэн бээлий” клубын үүд хаалга нээлттэй гэдгийг хэлье.

Сурвалжлагч: Баярлалаа, сайн үйлс дэлгэрэх болтугай.

By the way, I would like mention here  what said Ganbaatar Sainhuu, member of parliament of Mongolia that  ’A hunter chasing a bear doesn’t stop for rabbit tracks. What to do about Bayartsogt the rabbit? It is critical that Mongolia win out from Oyu Tolgoi.’

The proposal to dismiss Prime Minister  did not support

Another vote in yesterday’s plenary session of parliament resulted in the rejection of a demand by the opposition party, the Mongolian People’s Party (MPP), to dismiss Prime Minister N.Altankhuyag. In this vote only 33 percent of the parliamentarians voted to oust the prime minister.
The proposal to dismiss Prime Minister N.Altankhuyag was raised by a faction of the Mongolian People’s Party on April 12, when they submitted a petition on the matter to the Speaker of Parliament, Z.Enkhbold. On April 17 the Standing Committee on State Structure discussed the petition but did not support it. The matter was then referred to parliament for discussion. On April 24 the Mongolian People’s Party presented its arguments against the prime minister to the Great Khural. At yesterday’s session the prime minister responded to all of the issues raised by the MPP. This was followed by a vote. As the majority of MPs voted to retain the prime minister, the demand by the MPP was rejected.